|
||
III. Mehmed, II. Murad’in Sâfiye Sultân’dan 1566’da dünyaya gelen ogludur. Babasinin vefâti üzerine sancak beyliginden Osmanli Padisahligi tahtina oturan son sehzâde olarak 1595’de Manisa’dan gelerek Istanbul’da cülûs etti. Her padisah döneminde oldugu gibi, son zamanlarda âdet haline gelen yeniçerilerin bas kaldirmalari ve bahsis talebi kavgalari bunda da meydana geldi. Ferhad Pasa’nin gayretleriyle zorbalar bastirildi. Ancak Avusturya seferi uzayip gidiyordu. Sadrazam Sinan Pasa, Eflak üzerine yürüdü; Bükres’i aldi; ancak Yergögü’nde dehsetli bir maglûbiyet tatti. Padisah Hocasi Hoca Sa’deddin Efendi, Sinan Pasa’nin fikrine katilarak Padisahin bizzat sefere katilmasini arzu ediyordu. Bu arada vefat eden Sinan Pasa’nin yerine Damad Ibrahim Pasa veziriazam olmustu. Nihâyet Yeniçerilerin de tesvikiyle 21 Haziran 1596/24 Sevval 1004’de Padisah sefere çikmak üzere hareket etti. Egri Kalesi kusatilip feth olundu ve bu sebeple III. Mehmed Egri Fâtihi olarak anildi. Daha sonra Macarlarin Kerestes dedikleri Haçova’da zor da olsa büyük bir zafer kazanildi. Bunda Hoca Sa’deddin’in büyük bir rolü vardi. Harpten dönen Padisah, Hoca Sa’deddin ve çevresindeki insanlarin tesiriyle Cigala-zâde’yi sadrazamliga getirdi. Ancak hem Kirim Han’i Gâzî Giray’i azledip Kirim’da fitne çikarmasiyla ve hem de muharebe gününün ertesi günü askeri yoklatarak dâhilde ihtilâflarin ve isyânlarin bas göstermesine vesile olmasiyla fayda yerine zarar getirdi. Gerçekten Cagaloglu Sinan Pasa’nin bu hareketleri neticesinde Anadolu’da Celâlî denilen eskiya isyanlari memleketi kasip kavurmaya basladi. 1008/1599 yilinda Damad Ibrahim Pasa yeniden Sadrazamliga getirildi. Nemçe Harbi sürüp giderken Tiryaki Hasan Pasa ve Kuyucu Murad Pasa, Avrupa’da mühim zaferlere imza basiyorlardi. Uyvar üzerine gidilmesi de bu tarihlerde oldu. Bütün bu zorluklar içinde bir de Iran Sahi andlasmayi bozdu ve Osmanli Devleti’ne harb ilan etti. Anadolu’yu Celâlî isyanlari kasip kavuruyordu. Osmanli Devleti bu karisikliklar ve ihtilâller içinde iken III. Mehmed 1603’de dünyaya gözlerini yumdu. Oglu Mahmûd’un katli, Celâlî isyanlari ve bunlari tahrik eden Safeviler karsisinda ordunun basarili sonuçlar alamamasi, III. Mehmed’in ölümüne sebep olan en önemli olaylardi. III. Mehmed, sancaga çikan ve oradan padisahliga gelen son Osmanogludur. Fitraten zayif iradeli ve saf idi. Vehhâmdi. Anasi Sâfiye Sultân’in müthis tesiri altinda kaliyordu. Babasi gibi III. Mehmed de, kardes katli meselesini en çok suiistimal eden padisahlardan biriydi. 19 kardesini, aldigi zayif fetvâlara dayanarak idam ettirdi. Bu arada, baskalariyla ittifak ettigi ve yazismalarda bulundugu jurnallenen oglu Sehzâde Mahmûd’u da idam ettirdi; sonra da jurnalleyen insanlarin hayatina son verdi. III. Murad devrinde de babasinin zamaninda oldugu gibi, devamli bir duraklama ve hatta gerileme alâmetleri kendini göstermektedir. Düzenli kanunnameler yerine, devletin merkez teskilâtinda ve özellikle ülü’l-emrin temelini teskil eden Padisah ve vezirlerde görülen ser‘-i serife muhâlif halleri siyâsetnâmeler ile âlimler ikaz ve irsâd eylemislerdir. Tasra teskilâtinda meydana gelen zulümleri ve haksizliklari ise, ya yerli âlimler merkeze bildirmisler veya halkin tazallüm ve sikâyeti üzerine merkez teskilâti tasra memurlarina adalete ri‘âyet etmeleri için emirnâmeler göndermislerdir. Iste Celâlî isyanlarinin ortaya çikis sebebi de budur. Adâletnâme, devlet otoritesini temsil eden görevlilerin, re`âyaya karsi bu otoriteyi kötüye kullanmalari ve kanun, hak ve adâlete aykiri davranmalari halinde, ülü’l-emrin hakki ve kanunu hatirlatici mâhiyette düzenledigi hukukî düzenlemelerine denir. Osmanli Devleti’nde padisahin hükmü tarzinda kendisini göstermistir. Osmanli Devleti’nde, mezâlim divaninin yerini Divan-i Hümâyûn aldigi gibi, kanunnameler ve tezkire'lerin yerini de adâletnâmeler almistir. Yani Divan-i Hümâyûnda mazlûmlarin sikâyeti bizzat dinlendigi gibi, Divan görüsmelerini Kasr-i Adâlet veya Adâlet Köskü denilen yerde dinleyen Padisah tarafindan, mahallî idarecilere sikâyetleri önlemek üzere adâletnâmeler de gönderilmistir. III. Mehmed, Adlî mahlasiyla siirler yazan, nazik ruhlu ve zayif irâdeli bir padisah; ancak Osmanli padisahlari arasinda en çok takvâ sahibi olanlardandir. Zamanindaki sadrazamlar arasinda Koca Sinan Pasa, Ferhad Pasa, Hadim Hüseyin Pasa, hiç kimsenin begenmedigi Cigala-zâde (Cagaloglu) Sinan Pasa ve Ibrahim Pasa’yi; âlimler arasinda Hasan Can’in oglu Hoca Sa’deddin, Seyhülislâm Bostan-zâde Mehmed Efendi, Hoca-zâde Mehmed Efendi ve seyhlerden Seyh Muhyiddin Efendi ile Seyh Semseddin Sivâsî’yi zikretmeliyiz. ZEVCELERI: 1- Hândân Vâlide Sultân; I. Ahmed’in annesi. 2- Vâlide Sultân; Abaza asilli ve I. Mustafa vâlidesi. 3- Haseki; Sehzâde Mahmûd annesi. 4- Haseki; Sehzâde Selim annesi. ÇOCUKLARI: (Isimleri bilinmeyen bes alti tane daha çocugunun bulundugu söylenmektedir). 1-Sehzâde Sultân Selim Hân. 2-Sehzâde Sultân Cihangir Hân. 3-Sehzâde Mahmûd Hân. 4-Sehzâde Ahmed. 5-Sehzâde Mustafa. 6- Hatice Sultân. 7- Ayse Sultân . |
||